Moleküler Biyolog Nedir, Nasıl Olunur?

Moleküler biyolog ne iş yapar?

Günlük işin merkezinde örnekten genetik materyal elde etmek ve onu ölçülebilir hâle getirmek vardır. Bunun için kan, doku ya da sürüntü örneğinden DNA veya RNA izole eder, PCR ile hedef bölgeyi çoğaltır ve gerçek zamanlı PCR ile miktarını ölçer. Gerekirse dizileme yaparak gen dizisini okur ve sonucu referans diziyle karşılaştırır.

Tanı laboratuvarlarında her çalışma pozitif ve negatif kontrollerle birlikte yürütülür. Bulaşmayı önlemek için örnek hazırlama, çoğaltma ve analiz çoğunlukla ayrı odalarda yapılır; tek bir hatalı tüp, sonucun yanlış çıkmasına yetebilir.

Protein tarafında western blot ve ELISA gibi yöntemlerle bir proteinin varlığını ve miktarını ölçer. Araştırma laboratuvarlarında hücre kültürü yürütür, genleri klonlar ve gen düzenleme deneyleri tasarlar.

İşin yarısı tezgâhta, yarısı veri başındadır. Deneyin kontrol gruplarını kurmak, ham veriyi analiz etmek, sonucu raporlamak ve laboratuvar kayıtlarını denetime hazır tutmak da görevler arasındadır. Hastanede verdiği rapor tanıya giden yolun bir parçasıdır; sonucu yorumlayıp tanı koymak ise hekimin görevidir.

Biyolog ile moleküler biyolog farkı

Biyoloji ve moleküler biyoloji ve genetik ayrı lisans programlarıdır. Biyoloji programı canlıları ekolojiden sistematiğe geniş bir yelpazede ele alır. Moleküler biyoloji ve genetik ise hücreye ve moleküle odaklanır; genetik, biyokimya, moleküler hücre biyolojisi ve biyoinformatik derslerinin ağırlığı daha fazladır.

Kamuda bu ayrım unvana yansımaz. Sağlık Bakanlığının iş ve görev tanımlarında ayrı bir moleküler biyolog unvanı yoktur; hastanedeki iş biyolog unvanıyla yapılır ve genetik ile moleküler biyoloji laboratuvarları biyologların görev alanları arasında sayılır. Biyoloji mezunlarının işine daha geniş açıdan bakmak isteyenler biyolog pozisyonu sayfasını da inceleyebilir.

Nerelerde çalışır?

Hastanelerde moleküler biyologlar mikrobiyoloji laboratuvarlarında PCR temelli enfeksiyon testlerinde, genetik laboratuvarlarında kalıtsal hastalık ve kanser testlerinde, doku tipleme laboratuvarlarında ise organ ve kemik iliği nakli öncesi uyum testlerinde çalışır. Tüp bebek merkezlerinin laboratuvarları da biyologların görev alanları arasındadır.

Özel sektörde tanı laboratuvarları, ilaç ve aşı üreticileri, biyoteknoloji şirketleri ve laboratuvar cihazı ile kiti satan firmalar başlıca işverenlerdir. Cihaz ve kit firmalarında bu alanın mezunları ürün uzmanı ya da uygulama uzmanı olarak laboratuvarlara kurulum ve eğitim desteği verir. Üniversiteler ve araştırma enstitüleri ise proje bazlı araştırma pozisyonları açar. Açık pozisyonları moleküler biyolog iş ilanları sayfasında görebilirsiniz.

Moleküler yöntemler hastane dışında da kullanılır. Gıda kontrol laboratuvarlarında genetiği değiştirilmiş organizma ve tür tespiti analizleri, tarım ve hayvancılık araştırmalarında ıslaha yönelik genetik analizler, adli laboratuvarlarda ise DNA ile kimlik tespiti bu yöntemlerle yapılır.

Nasıl moleküler biyolog olunur?

İlk adım dört yıllık moleküler biyoloji ve genetik bölümü ya da biyoloji, biyoteknoloji gibi yakın bir lisans programıdır. Lisans sırasında yapılan laboratuvar stajları, mezuniyetten sonra ilk iş başvurusunda en somut referanstır.

Ar-Ge, akademi ve uzmanlık isteyen tanı laboratuvarları için yüksek lisans ve doktora büyük ölçüde belirleyicidir. YÖK'ün lisansüstü eğitim yönetmeliğine göre yüksek lisans başvurusunda ALES'ten programın puan türünde en az 55 puan aranır; üniversiteler bu tabanı yükseltebilir ve ayrıca yazılı sınav ya da mülakat yapabilir.

Bu alanda öne çıkmak için laboratuvar tekniklerinin yanında üç beceri işe yarar: biyoinformatik araçlarla veri analizi, İngilizce bilimsel yayınları rahat okuma ve laboratuvar kalite ve güvenlik kurallarına uygun çalışma alışkanlığı.

Çalışma koşulları

Moleküler biyoloğun mesaisinin büyük kısmı laboratuvarda, koruyucu ekipmanla ve biyogüvenlik kabinlerinin başında geçer. Enfeksiyon riski taşıyan örneklerle ve bazı tehlikeli kimyasallarla çalışıldığı için laboratuvar güvenliği kuralları işin ayrılmaz parçasıdır.

Hastane laboratuvarlarında acil testler nedeniyle vardiya ya da nöbet düzeni olabilir. Ar-Ge ve akademide ise iş proje takvimine göre yürür; deneyin süresine göre akşam ya da hafta sonu laboratuvara gelmek gerekebilir. Aynı protokolü defalarca, aynı titizlikle tekrarlamak bu mesleğin sabır isteyen yanıdır.

Kamuda atama nasıl olur?

Kamuda moleküler biyologlar çoğunlukla biyolog unvanlı pozisyonlara KPSS ile yerleşir. Sağlık Bakanlığı biyolog pozisyonlarına 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 4/B maddesi kapsamında sözleşmeli personel alır ve lisans düzeyindeki yerleştirmelerde KPSS P3 puanını kullanır. Üniversiteler de kendi sözleşmeli personel ilanlarıyla biyolog alır.

Hangi lisans programlarının kabul edildiği her ilanın nitelik koşulunda ayrıca yazar. Bazı ilanlarda biyolog pozisyonunun öğrenim şartı biyolojinin yanında moleküler biyoloji ve genetik, biyoteknoloji ve biyomühendislik gibi programları da sayar; tercih yapmadan önce kendi programınızın listede geçtiğini kontrol edin.